رایحه درمانی یا آروماتراپی (aromatherapy) چیست؟

رایحه درمانی در واقع مجموعه‌ای از درمان‌های سنتی یا جایگزین برای درمان بیماری‌های جسمی و مشکلات روحی است.

رایحه درمانی در واقع مجموعه‌ای از درمان‌های سنتی یا جایگزین برای درمان بیماری‌های جسمی و مشکلات روحی است. آروماتراپی، با تاثیرگذاری بر روی قوی‌ترین حواس، یعنی حس بویایی و حس لامسه، باعث هماهنگی جسم و روان می‌شود. در آروماتراپی از روغن‌های اسانسی و سایر ترکیبات گیاهی معطر استفاده می شود.

رایحه درمانی، یک درمان قدیمی و مربوط به حدود شش هزار سال قبل است. این درمان سنتی، شاهد پیشرفت زیادی بوده است و امروزه، به طور گسترده در منازل، کلینیک‌ها و بیمارستان‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. آروماتراپی برای درمان استرس، اضطراب، دردهای عضلانی و روماتیسمی، مشکلات گوارشی و کاهش درد در حین زایمان، کاهش دردهای ناشی از عوارض شیمی درمانی در بیماران سرطانی و توان‌بخشی، بیماران قلبی و سایر بیماری‌ها موثر است.

تعریف آروماتراپی یا رایحه درمانی

انجمن ملی آروماتراپی جامع (National Association for Holistic Aromatherapy NAHA)، آن را چنین تعریف می‌کند: «کاربرد درمانی یا استفاده‌ دارویی از مواد معطر (روغن‌های اسانسی) برای همه‌ی جوانب سلامتی».

براساس تعریف سازمان بین‌المللی استاندارد (ISO) در سال ۱۹۹۷ محصول به دست آمده از مواد خام گیاهی با استفاده از تقطیر با آب یا بخار، یا محصول حاصل از پوست مرکبات از طریق فرآیندهای مکانیکی، یا تقطیر خشک (فرآیندی که در آن با حرارت دادن به ماده‌ای جامد، محصولی گازی شکل استخراج می‌شود) را روغن اسانسی می‌نامند. در آروماتراپی از این روغن‌های اسانسی برای ماساژ، به صورت موضعی و ازطریق استنشاق استفاده می‌شود.

رایحه درمانی، در سازمان‌ها و فروشگاه‌های مختلف نیز کاربرد دارد. به طور مثال از رایحه سنبل یا رزماری برای آرامش بخشیدن به مشتریانی که درصف انتظار هستند استفاده می‌شود. همچنین رایحه لیمو و اوکالیپتوس به منظور جلوگیری از کاهش هوشیاری کارمندان بانک مورد استفاده قرار می‌گیرد.

کاربردهای رایحه درمانی برای سلامت جسم و روح

تحقیقات مختلفی بر روی کاربرد رایحه‌ها و اسانس‌ها و روش‌های مختلف آروماتراپی برای درمان یا آرام‌ بخشی روان (aromatherapy) انجام شده است و مزیت‌های فراوانی دارد. از رایحه درمانی به عنوان مکملی برای درمان و بهبود بیماری‌ها ، بهبود مشکلات روحی و سلامتی استفاده می‌شود.

آروماتراپی باعث کاهش حالت تهوع، درد و سوزش بدن،‌ استرس و افسردگی، اضطراب و آشفتگی، بهبود کیفیت خواب، دردهای عضلانی، سردرد، مشکلات گردش خون، مشکلات قاعدگی و یائسگی و مشکلات پوستی و ریزش مو می‌شود.

از آروماتراپی برای بهبود دردها و زخم‌های دندان و دهان نیز استفاده می‌شود. طرفداران آروماتراپی ادعا می‌کنند، که این مشکلات سلامتی و طیف وسیعی از مشکلات سلامتی دیگر با آروماتراپی بهبود می‌یابند، ولی برای تمام موارد استفاده از آروماتراپی، شواهد علمی کاملی وجود ندارد.

روش‌های استفاده از آروماتراپی

معمولا از روغن‌های اسانسی در آروماتراپی، به دو صورت استنشاق یا موضعی استفاده می‌شود. البته هر یک از این روش‌ها با توجه به تاثیراتی که دارند، برای درمان یا بهبود مشکلات مشخصی موثر واقع می‌شوند. بنابراین، پیش از انجام آروماتراپی بهتر است، روش انجام آن را با توجه به مشکلات خود انتخاب کنید.

روش استنشاق در رایحه درمانی

در مکان‌هایی مانند حمام بخار، روغن اسانسی با استفاده از مخزن یا ظرف منتشرکننده یا اسپری در هوا منتشر می‌شود. این روغن‌های معطر از طریق تنفس وارد بدن می‌شوند و بر عملکرد آن تاثیر می‌گذارند. روغن‌های مورد استفاده در آروماتراپی علاوه بر داشتن بوی دلپذیر از خواص فراوانی برای ضدعفونی کردن مجرای تنفسی، برطرف کردن گرفتگی بینی و سینه و آرامش اعصاب و روان برخوردار هستند.

استنشاق روغن‌های اسانسی موجب تحریک سیستم بویایی می‌شود. سیستم بویایی شامل بینی و بخشی از مغز است. مولکول‌هایی که وارد بینی یا دهان می‌شوند، به ریه‌ها رفته و از آنجا به سایر بخش‌های بدن می‌روند. وقتی این مولکول‌ها به مغز می‌رسند، بر سیستم لیمبیک اثر می‌گذارند. سیستم لیمبیک نیز با احساسات، ضربان قلب، فشار خون، تنفس، حافظه، استرس و تعادل هورمونی مرتبط است. در نهایت رایحه پخش شده از روغن‌های اسانسی، می‌توانند اثری خفیف ولی کلی روی بدن بگذارند پس از تاثیر عطر بر روی حافظه غافل نشوید.

روش موضعی در رایحه درمانی

روغن‌های ماساژ، محصولات حمام و مراقبت از پوست، همگی ازطریق پوست جذب می‌شوند. ماساژ دادن ناحیه‌ای که در آن از روغن اسانسی استفاده شده، باعث افزایش گردش خون و میزان جذب می‌شود. برخی افراد عقیده دارند، قسمت‌هایی که در آن‌ها غدد عرق و فولیکول‌های موی بیشتری وجود دارد، روغن‌های اسانسی را بیشتر جذب می‌کنند.

هرگز نباید از روغن‌های اسانسی به طور مستقیم بر روی پوست مورد استفاده قرار داد و همیشه باید این روغن‌ها را با استفاده از روغن‌های حامل، رقیق کرد. معمولا چند قطره روغن اسانسی با ۲۸ گرم روغن حامل ترکیب می‌شود. از رایج‌ترین روغن‌های حامل می‌توان به روغن بادام شیرین و روغن زیتون اشاره کرد. برای استفاده موضعی از روغن‌های اسانسی به منظور رایحه درمانی، همیشه باید پیش از استفاده نمونه‌های جدید آن‌ها، آزمایش آلرژی را بر روی پوست خود انجام دهیم.

آروماتراپی چه تاثیری بر بهبود کیفیت خواب افراد دارد؟

قرار گرفتن در برابر رایحه خوب كیفیت خواب را بهبود می‌بخشد و هنگام خواب احساس خوشایندی برای افراد ایجاد می‌كند. محققان در روند بررسی علل كابوس‌های شبانه، به تاثیر رایحه‌های مختلف بر كیفیت خواب پی بردند.

محققان در این پژوهش، گروهی افراد داوطلب را كه در مرحله رویابینی خواب بودند، به مدت ۱۰ ثانیه در برابر رایحه معطر قرار دادند و سپس آنان را از خواب بیدار كردند. پس از آن محققان از داوطلبان درباره محتوای خواب و احساس آنان در آن لحظه سوال كردند. براساس این پژوهش رایحه‌های مطبوع باعث ایجاد احساس خوشایند و بهبود كیفیت خواب می‌شود.

حس بویایی هنگام خواب فعال است و رایحه‌های مختلف هنگام خواب بر بخش‌هایی از مغز مانند منطقه مربوط به حافظه تاثیر می‌گذارد.

بهبود کیفیت خواب با رایحه درمانی

استراتژی های متعددی وجود دارد که برای بهبود خواب شبانه توصیه می شوند. یکی از تکنیک‌هایی که باعث بهبود کیفیت خواب در افراد مختلف می‌شود، استفاده از روغن‌های معطر گیاهی است. در واقع امروزه، از رایحه درمانی یا آروماتراپی به عنوان روشی برای ایجاد آرامش در افراد استفاده می‌شود. یکی از مهم‌ترین لازمه‌های یک خواب راحت نیز، داشتن آرامش است.

روغن های اسانس یا مواد تشکیل دهنده فعال معطر روی سیستم عصبی پاراسمپاتیک که کنترل کننده استراحت، آرامش و خواب است، اثر می گذارد. میلیون‌ها گیرنده بویایی در بینی شما به مغز متصل هستند، بنابراین بوها تاثیر فوری در ایجاد آرامش و خوابیدن شما دارند. روغن‌های معطر را می‌توان در ماساژ یا بخور استفاده کرد، تا باعث کاهش تنش اضطراب و افسردگی در افراد مختلف شود.

درمان بی خوابی با روغن معطر اسطوخودوس

در آروماتراپی، اسطوخودوس بیشترین ارزش را دارد. تاثیر رایحه گیاه اسطوخودوس بر سیستم عصبی، به دلیل اثر آرام بخشی که دارد، غیر قابل انکار است. اسطوخودوس حتی برای درمان بی خوابی‌های مزمن نیز می‌تواند موثر باشد. برای استفاده از رایحه قطره روغن اسطوخودوس، کافی است، ۱۵ قطره از آن را در دستگاه بخور ریخت و شب‌ها آن را روشن کرد. همچنین می‌توان پیش از خواب، یک قطره از روغن معطر اسطوخودوس را روی صورت، گردن، دست و پا ماساژ داد.

رهایی از تنش و بی‌خوابی با اسانس معطر ماندارین

اگر با مشکلات ناشی از تنش و شلوغی در زندگی روزمره خود مواجه باشیم، رایحه اسانس ماندارین می‌تواند تاثیر فراوانی در ایجاد آرامش برای ما داشته باشد. بهترین روش استفاده کاربردی از رایحه روغن ماندارین، ریختن ۱۵ قطره از این روغن اسانس در دستگاه بخور و روشن کردن دستگاه پیش از خواب است. همچنین برای بهره‌گیری از خواص این رایحه، می‌توان صبح و شب دو قطره از آن را به همراه یک قاشق روغن زیتون میل کرد.

درمان بی خوابی ناشی از اضطراب با روغن خوش عطر به لیمو

برای بهبود کیفیت خواب می‌توان از روغن اسانس به لیمو استفاده کرد. عطر این اسانس برای پیشگیری از اضطراب، افسردگی یا ناراحتی‌های مختلف مورد استفاده است و خواص آرام بخش بسیار موثری دارد.

داشتن خوابی آرام و عمیق با عطر بابونه رومی

روغن اسانس بابونه رومی برای مقابله با بی‌خوابی، رایحه‌ای ایده آل و موثر دارد. اثر آرام‌بخش حاصل از رایحه روغن بابونه رومی، بسیار قدرتمند است و حتی برای افرادی که مبتلا به فشار خون بالا هستند، نیز مفید واقع می‌شود.

بهبود کیفیت خواب با رایحه پرتقال تلخ

رایحه روغن پرتقال و به طور کلی گروه بویایی مرکبات به طرز چشم‌گیری آرام‌بخش بوده و به طور موثری در درمان بی‌خوابی، افسردگی، استرس و عصبانیت کاربردی است. از این روغن می‌توان در دستگاه بخور یا به صورت ترکیب با یک روغن حامل برای ماساژ استفاده کرد. اگر یک قطره از اسانس روغن پرتقال تلخ را روی بالش یا لباس خود بزنید، به طوری که رایحه آن مستقیما وارد مشام شما شود، کیفیت خواب شما بهبود می‌یابد و خواب راحت‌تر و عمیق‌تری را تجربه خواهید کرد.

تقویت حافظه با عطر اسانس‌های گیاهی

شاید تا به حال شنیده باشید، که در هنگام مطالعه، بهتر است کمی عطر در كنار كتاب خود اسپری کنید. تحقیقات نشان داده است، که استشمام رایحه‌ عطر پیوندی برای حافظه فرآهم می‌کند و باعث تقویت حافظه شما می‌شود؛ به طوری که رایحه‌ آن عطر یادآور موضوع مطالعه خواهد شد.

علاوه بر این‌ها، آروماتراپ‌ها توصیه می‌کنند، که در طول امتحانات خود، عطر آرام‌بخشی را روی آستین خود اسپری کنید، به این ترتیب، علاوه بر اینکه از میزان استرس خود کاسته‌اید، حافظه شما قوی‌تر و بهتر عمل خواهد کرد.

فراموش نکنید، که برای تقویت حافظه و عملکرد مضاعف مغز؛ باید ازعطرهایی استفاده کنید، كه نت‌های گشنيز، زنجبيل، گريپ فروت، ليمو، رزماري يا آويشن داشته باشند.

آروماتراپی موثر بر مغز و تقویت حافظه با عطر

پیاز بویایی، بخشی از سیستم لیمبیک است و مستقیما با قسمتی از مغز ارتباط برقرار می‌کند، که احساسات و یادگیری در آن جا پردازش می شود. بورلی هاوکینز، مدیر موسسه رایحه درمانی آروماتراپی در ونکور می‌گوید: «به همین دلیل است، که ما هنگام بوییدن عطری خاص، ممکن است، خاطراتی دور و دراز و قدیمی را به خاطر بیاوریم، یا اینکه یاد شخص خاصی بیفتیم».

عطرها مزایای درمانی و تقویتی فراوانی دارند و به افزایش بازدهی مغز و اعصاب کمک می‌کنند. دکتر آلن هاچ متخصص اعصاب و رئیس مرکز تحقیقات بویایی و چشایی در شیکاگو می گوید: «بوها به طور مستقیم روی مغز تاثیر می‌گذارند، درست مانند داروهای مخدر». بینی ما ظرفیت و توانایی تشخیص یک میلیونیوم بوی مختلف را دارد. عطر و بو وارد بینی ما می‌شود و با پرزهای بینی تماس حاصل می‌کند. گیرنده‌های موجود در این پرزها به پیازهای بویایی واقع در انتهای رشته‌های عصبی مغز متصل هستند.

بوها به وسیله پرزها و از طریق پیازهای بویایی به کمک لرزش‌های الکتریکی به مغز منتقل می‌شوند. سیستم لیمبیک بخشی از مغز است، که با حالات روحی، احساسات، هیجانات، حافظه و یادگیری ما مرتبط است. تمام رایحه‌هایی که به سیستم لیمبیک می‌رسند، آثار شیمیایی مستقیم روی حالت روحی ما دارند. به علاوه سیستم لیمبیک محل ذخیره میلیون‌ها بویی هستند، که به خاطر می‌آوریم. سلول‌ها در روغن‌های گیاهی خیلی ریز هستند و به راحتی می‌توانند در پوست نفوذ کنند و جذب جریان خون شوند. البته مدتی طول می‌کشد تا مواد زاید از طریق خون، ادرار، عرق و مدفوع خارج شود.

عطر و رایحه برخی از گیاهان، به طور شگفت‌انگیزی باعث تقویت عملکرد مغز و حتی رفتار انسان می‌شود و از ابتلا به آلزایمر در سنین کهنسالی جلوگیری می‌کند. در ادامه به برخی از روغن‌های گیاهی که رایحه آن‌ها باعث بهبود عملکرد مغز و تقویت حافظه می‌شود، اشاره می‌کنیم.

بهبود تمرکز و افزایش بهره‌وری با عطر نعنا

نعناع طوفانی از تغییرات را در مغز شما ایجاد می‌کند. رایحه روغن نعنا برای افزایش انرژی و بهره‌وری، تقویت روح، بهبود تمرکز و تخلیه ذهن مورد استفاده قرار می‌گیرد.

آرامش و تسکین ذهن و تقویت حافظه با رایحه لیمو

عطر لیمو باعث افزایش تمرکز می‌شود و دارای خواص تسکین دهنده و تخلیه ذهن دارد. این رایحه باعث بهبود فعالیت شما در هنگام عصبانیت و اضطراب می‌شود. لیمو همچنین دارای خواص ضد ویروسی و ضد باکتریایی است و برای درمان و پیشگیری از گلودرد، سرماخوردگی یا تقویت سیستم ایمنی بدن و بهبود گردش خون کاربرد دارد.

عطر روغن رزماری برای پیشگیری از فراموشی کوتاه مدت

در آزمایش‌های انجام شده با روغن عصاره رزماری، مشخص شده است، این گیاه شانس به خاطرآوردن انجام کارهایی که باید در آینده انجام دهیم، افزایش می‌دهد. میزان فراموشی کارهای روزانه در کسانی که از رایحه روغن رزماری استفاده می‌کنند، ۶۰ تا ۷۵ درصد بهتر از افرادی است، که روزانه این رایحه را بو نمی‌کنند. با توجه به سایر تحقیقات، این روغن سطح هوشیاری را افزایش می‌دهد و به تقویت حافظه بلند مدت کمک می‌کند. تقویت حافظه با عطر رزماری از مدت‌ها پیش مطرح شده است، به طوری که شکسپیر این مساله را در نمایشنامه هملت هم مطرح کرده است. این گیاه در علم پزشکی مدرن به عنوان مسکن خفیف و درمان مشکلات هاضمه و میگرن به کار می‌رود.

 

حسام عالمیان

حسام عالمیان هستم، مهندس مکانیک و از اولین فارغ التحصیلان کارشناسی ارشد کارآفرینی دانشگاه تهران. بیش از 12 سال می باشد که در فضای کسب و کار و اکوسیستم استارتاپی کشور هستم. مدتی زیادی است که بر روی تاثیرات بو و رایحه مطالعات گسترده ای دارم و اولین قدم های مهم را در این حوزه با راه اندازی فروشگاه تخصصی عودآنلاین oudonline.ir برداشتم. و در قدم بعدی با توجه به تاثیرات بینظیر رایحه بر فعالیت های بازاریابی و برندینگ، مفتخرم بعنوان اولین فردی که بصورت تخصصی روی موضوع بسیار مهم بازاریابی رایحه ای در ایران فعالیت میکند، در خدمت شما باشم.

Leave a Comment